1. Chùa Thánh mẫu Māyādevī (Maya Devi Temple)
Đền Māyādevī là trung tâm của toàn bộ khu di tích Lumbinī, được xây dựng để đánh dấu chính xác địa điểm Đức Phật đản sinh.
Các phát hiện khảo cổ quan trọng gồm:
• Cấu trúc gạch thời Maurya (thế kỷ III TCN):Các lớp kiến trúc gạch được xây dựng trong thời vua Aśoka (Aśoka Maurya), khi ông hành hương đến Lumbinī vào năm 249 TCN.
• Di tích kiến trúc cổ hơn bằng gỗ:Cuộc khai quật quốc tế do UNESCO và chính phủ Nepal thực hiện (2013) phát hiện một kiến trúc bằng gỗ nằm dưới lớp gạch, có niên đại khoảng thế kỷ VI TCN.
• Ý nghĩa khảo cổ học:Đây là bằng chứng vật chất cổ nhất về một địa điểm thờ phụng Phật giáo, cho thấy việc tôn kính nơi Đức Phật đản sinh đã tồn tại từ rất sớm, có thể ngay sau thời Đức Phật.
Nghiên cứu này được công bố trên tạp chí Antiquity (2013) và được xem là phát hiện khảo cổ quan trọng nhất tại Lumbinī trong thế kỷ XXI.
2. Trụ đá Aśoka (Ashoka Pillar)
Trụ đá Aśoka được dựng năm 249 TCN khi Hoàng đế Aśoka hành hương đến Lumbinī.
Nội dung khắc trên trụ (chữ Brahmi)
Bản khắc ghi đại ý:
“Vua Piyadasi (Aśoka), được chư thiên yêu mến, sau hai mươi năm trị vì đã thân hành đến đây đảnh lễ, vì đây là nơi Đức Phật Thích-ca Mâu-ni sinh ra.”
Ngoài việc xác nhận địa điểm đản sinh của Đức Phật, bản khắc còn ghi rằng:
• Lumbinī được miễn thuế
• Chỉ phải nộp một phần tám sản lượng nông nghiệp
Điều này chứng tỏ sự bảo hộ đặc biệt của nhà nước Maurya đối với thánh địa Phật giáo.
3. Viên đá đánh dấu vị trí đản sinh (Marker Stone)
Bên trong đền Māyādevī có một viên đá sa thạch được xem là điểm đánh dấu chính xác nơi Đức Phật đản sinh.Phát hiện khảo cổ
• Viên đá được phát hiện trong các cuộc khai quật năm 1992–1996.
• Nằm đúng trục với trụ đá Aśoka và cấu trúc cổ, phù hợp với mô tả trong các ký sự hành hương Trung Hoa như:
• Pháp Hiển (法顯, thế kỷ V)
• Huyền Trang (玄奘, thế kỷ VII)
Tranh luận học thuật
Một số học giả cho rằng:
• viên đá có thể được đặt vào thời Aśoka để đánh dấu vị trí đản sinh.
Trong khi đó, một số nhà khảo cổ khác cho rằng:
• nó có thể là dấu mốc nghi lễ được đặt trong các giai đoạn sau, dựa trên truyền thống địa phương.
Dù vậy, đa số giới khảo cổ đồng ý rằng vị trí này rất phù hợp với dữ liệu lịch sử và văn bản cổ.
4. Phù điêu Đản sinh (Nativity Sculpture)
Gần khu vực đản sinh có phù điêu mô tả cảnh Đức Phật ra đời.
Nội dung hình ảnh:
• Hoàng hậu Māyādevī vịn vào cành cây sala (Śāla tree).
• Thái tử Siddhārtha (Tất-đạt-đa) xuất hiện.
• Các thiên nhân và thị nữ đứng hai bên.Niên đại:
• Khoảng thế kỷ IV SCN, thời Phật giáo Gupta.
Giá trị của tác phẩm:
• Cho thấy truyền thống tôn kính Đức Phật tại Lumbinī vẫn liên tục phát triển qua nhiều thế kỷ.
• Đồng thời phản ánh nghệ thuật Phật giáo cổ điển Ấn Độ.
Ý nghĩa lịch sử và tâm linh
Các phát hiện khảo cổ tại Lumbinī đã chứng minh ba điều quan trọng:
1. Lumbinī là địa điểm lịch sử xác thực gắn với sự ra đời của Đức Phật.
2. Việc thờ phụng tại đây có lịch sử hơn 2.500 năm.
3. Truyền thống hành hương Phật giáo đã liên tục được duy trì qua nhiều thời đại.
Đối với người hành hương, việc chiêm bái Lumbinī không chỉ là trở về nguồn cội của Phật giáo, mà còn là cơ hội quán chiếu về sự xuất hiện của một bậc Giác ngộ đã mang lại con đường giải thoát cho nhân loại.
Những di tích này nhắc nhở rằng di sản tâm linh của Đức Phật không chỉ thuộc về quá khứ, mà vẫn tiếp tục soi sáng con đường từ bi, trí tuệ và hòa bình cho thế giới hôm nay.
