Vaishali (Tỳ-xá-ly), thuộc bang Bihar, Ấn Độ, là một trong những thánh địa quan trọng của Phật giáo thời kỳ đầu. Vào thời Đức Phật, Vaishali là kinh đô của liên minh Vajji, nổi tiếng như một mô hình cộng hòa cổ đại với đời sống kinh tế, văn hóa và tôn giáo rất phát triển. Đức Phật đã nhiều lần đến nơi này để thuyết pháp và hoằng hóa.
Theo truyền thống Phật giáo, khoảng năm thứ năm sau khi thành đạo, Đức Phật được thỉnh đến Vaishali khi thành phố gặp nạn đói, dịch bệnh và bất ổn xã hội. Tại đây, Ngài đã dạy Kinh Châu Báu (Ratana Sutta) để cầu an cho dân chúng. Sau khi bài kinh được tụng đọc, tai họa dần chấm dứt, và từ đó kinh này trở thành một trong những bài kinh hộ trì nổi tiếng trong truyền thống Phật giáo.
Vaishali còn gắn liền với một sự kiện lịch sử đặc biệt: Đức Phật cho phép nữ giới gia nhập Tăng đoàn, mở ra con đường xuất gia cho phụ nữ. Người đầu tiên được xuất gia là Đại Ái Đạo Kiều-đàm-di (Mahāpajāpatī Gotamī) cùng 500 phụ nữ dòng họ Thích Ca, trở thành 500 vị tỳ-kheo-ni đầu tiên của Phật giáo. Sự kiện này đánh dấu sự hình thành Ni đoàn, thể hiện tinh thần bình đẳng giới trong đời sống tâm linh mà Đức Phật đã khởi xướng hơn 25 thế kỷ trước.
Vaishali cũng là nơi Đức Phật tuyên bố rằng Ngài sẽ nhập Niết-bàn sau ba tháng, một lời tuyên bố quan trọng giúp các đệ tử chuẩn bị tâm thế cho sự ra đi của bậc Đạo sư.
Khoảng 100 năm sau khi Đức Phật nhập Niết-bàn, Vaishali tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong lịch sử Phật giáo khi Hội nghị kết tập kinh điển lần thứ hai được tổ chức tại đây (khoảng năm 383 TCN), nhằm giải quyết những bất đồng về giới luật trong Tăng đoàn và bảo tồn sự thanh tịnh của giáo pháp.
Ngày nay, nhiều di tích Phật giáo quan trọng vẫn còn hiện diện tại Vaishali, nhắc nhớ về thời kỳ huy hoàng của trung tâm Phật giáo cổ đại này. Nổi bật là trụ đá của vua Aśoka (thế kỷ III TCN), cao khoảng 11 mét với tượng sư tử trên đỉnh, đánh dấu địa điểm Đức Phật từng thuyết pháp. Bên cạnh đó là tàn tích của Kutagarasala Vihara, tịnh xá nơi Đức Phật thường cư trú khi đến Vaishali, cùng với Relic Stupa Vaishali, nơi tôn thờ xá lợi của Đức Phật.
Những di tích này không chỉ mang giá trị khảo cổ mà còn truyền tải những bài học sâu sắc về tinh thần bình đẳng, lòng từ bi và đời sống cộng đồng dựa trên sự đồng thuận, vốn từng làm nên sức sống đặc biệt của Vaishali trong lịch sử Phật giáo và văn minh Ấn Độ cổ đại.
Bài học sâu sắc:
Sự kiện Đức Phật thành lập Ni đoàn tại Vaishali cho thấy tầm nhìn vượt thời đại của Ngài về bình đẳng tâm linh giữa nam và nữ. Con đường giác ngộ được mở ra cho tất cả mọi người, không phân biệt giới tính, địa vị hay xuất thân, miễn là người đó có niềm tin, trí tuệ và sự tinh tấn tu tập.
