Chiều ngày 26/10/2026, tại Chùa Giác Ngộ (TP.HCM), trong khuôn khổ lễ làm con Phật (quy y Tam bảo), Thượng tọa Thích Nhật Từ đã có thời pháp thoại với chủ đề “Giải trừ quân bị và hòa bình theo Liên Hợp Quốc”, nhân Tuần lễ Giải trừ quân bị (24–30/10). Qua thời pháp thoại, Thượng tọa làm rõ mối liên hệ giữa tinh thần bất bạo động của Phật giáo, việc chuyển hóa tham, sân, si và trách nhiệm của mỗi người trong việc kiến tạo hòa bình bền vững.
Bốn phương diện giải trừ quân bị nhìn từ tinh thần Phật giáo
Tuần lễ Giải trừ quân bị (Disarmament Week) diễn ra từ ngày 24 đến 30/10 hằng năm, được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đề cập trong Văn kiện cuối cùng của kỳ họp đặc biệt thứ 10 về giải trừ quân bị năm 1978. Hoạt động này nhằm nâng cao nhận thức về hiểm họa chạy đua vũ trang, thúc đẩy giải trừ quân bị và xây dựng hòa bình quốc tế.
Liên hệ với tinh thần Phật giáo, nội dung pháp thoại làm rõ bốn phương diện có ý nghĩa thiết thực đối với hòa bình và sự phát triển của nhân loại.
Thứ nhất, bảo vệ sự sống: Nuôi dưỡng tâm từ, tâm bi, tôn trọng sinh mạng và giảm thiểu đau thương do chiến tranh, bạo lực gây ra. Tinh thần này tương ứng với giới không sát sinh và lý tưởng bất bạo động của Phật giáo.
Thứ hai, ngăn ngừa chiến tranh: Hạn chế chạy đua vũ trang, giảm nguy cơ sử dụng vũ khí hủy diệt hàng loạt và thúc đẩy đối thoại ngoại giao. Ở bình diện cá nhân, việc ngăn ngừa xung đột cần bắt đầu từ nhận diện và chuyển hóa tâm sân hận.
Thứ ba, bảo vệ môi trường: Hạn chế những tổn hại đối với thiên nhiên và hệ sinh thái do chiến tranh, ô nhiễm và hoạt động quân sự gây ra; nâng cao trách nhiệm gìn giữ môi trường sống.
Thứ tư, phát triển bền vững: Hướng nguồn lực vào y tế, giáo dục, an sinh xã hội và bảo tồn hành tinh, góp phần cải thiện đời sống và bảo đảm tương lai cho các thế hệ sau.
Bốn phương diện trên cho thấy hòa bình không chỉ là ngăn chặn chiến tranh, mà còn gắn với việc bảo vệ sự sống, gìn giữ môi trường và tạo dựng điều kiện phát triển bền vững.
Chuyển hóa tham, sân, si – nền tảng kiến tạo hòa bình
Trong thời pháp thoại, Thượng tọa Thích Nhật Từ phân tích vai trò của tham, sân, si trong việc hình thành xung đột và khổ đau. Theo tinh thần Phật giáo, muốn xây dựng hòa bình bền vững, con người cần nhận diện những nguyên nhân gây bất hòa từ chính nội tâm.
Dẫn lại câu chuyện tranh chấp nguồn nước sông Rohini giữa tộc Thích Ca và tộc Câu Lợi trong kinh điển Phật giáo, Thượng tọa gợi nhắc bài học về đối thoại và chia sẻ tài nguyên. Khi các bên đặt việc tranh giành quyền lợi lên trên sự cảm thông, bất đồng có thể leo thang thành xung đột, gây tổn thất cho tất cả.
Thượng tọa nhấn mạnh tâm sân có thể thúc đẩy chiến tranh; ngay cả lời nói cũng có thể trở thành thứ vũ khí kích động thù hận. Vì vậy, ngăn ngừa chiến tranh cần đi đôi với việc kiểm soát cảm xúc, tránh đáp trả bằng bạo lực và giải quyết bất đồng trên tinh thần tôn trọng lẫn nhau.
Bên cạnh đó, tâm tham thúc đẩy sự chiếm hữu, tranh giành lợi ích; tâm si khiến con người nhận thức sai lệch, không thấy rõ hậu quả của hành động. Chuyển hóa ba độc tố này là nền tảng để nuôi dưỡng lòng từ bi, phát triển trí tuệ và xây dựng các mối quan hệ hòa hợp.
Liên hệ với trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, Thượng tọa nhấn mạnh việc tôn trọng độc lập, chủ quyền của các quốc gia, không sử dụng ngôn ngữ thù hận trong quan hệ ngoại giao và ưu tiên giải quyết bất đồng bằng đối thoại thay vì đối đầu.
Người Phật tử vun bồi hòa bình từ đời sống hằng ngày
Liên hệ với năm giới của người Phật tử tại gia, Thượng tọa làm rõ ý nghĩa của giới không sát sinh trong việc bảo vệ sự sống và giới không lấy của không cho trong việc tôn trọng tài sản, quyền lợi chính đáng của người khác. Đây là những nền tảng đạo đức góp phần hạn chế bạo lực, lòng tham và tranh chấp.
Đối với các tân Phật tử, Thượng tọa khuyến khích xây dựng đời sống tâm linh có nền nếp, dành khoảng 20–30 phút mỗi ngày để đọc tụng, học hỏi lời Phật dạy và 15–30 phút thực tập thiền.
Thông qua việc theo dõi hơi thở, nhận biết trạng thái tâm mà không vội xua đuổi hay chạy theo, người thực tập có thể từng bước giảm căng thẳng, tăng trưởng sự tỉnh thức và rèn luyện khả năng làm chủ bản thân.
Thượng tọa cũng khuyên các Phật tử duy trì không gian thờ Phật tại gia, thực hành Phật pháp mỗi ngày và tham gia các hoạt động tu học tại chùa như tụng kinh, ngồi thiền, nghe pháp, ăn cơm trong chánh niệm. Những thực hành này giúp nuôi dưỡng đời sống tinh thần, tạo nền tảng cho cách ứng xử bình tĩnh, cảm thông và có trách nhiệm.
Quy y Tam bảo – khởi đầu hành trình sống tỉnh thức
Tiếp nối nội dung chương trình, các nghi thức truyền trao Tam quy và Ngũ giới được thực hiện cho những người phát tâm trở thành Phật tử, đánh dấu bước khởi đầu trên hành trình học hỏi và thực hành giáo pháp.
Qua thời pháp thoại và lễ quy y Tam bảo, thông điệp về hòa bình được gắn với những thực hành cụ thể trong đời sống: tôn trọng sự sống, kiểm soát cảm xúc, không nuôi dưỡng thù hận và giải quyết bất đồng bằng đối thoại.
Giải trừ quân bị là nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế; chuyển hóa tham, sân, si là hành trình mỗi người có thể bắt đầu từ chính mình. Khi hòa bình được vun bồi từ nhận thức, lời nói và hành động hằng ngày, những giá trị từ bi, bất bạo động và tôn trọng sự sống có thêm điều kiện lan tỏa trong gia đình, cộng đồng và xã hội.
