Sáng ngày 27/06/2026, tại Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, TT. Thích Nhật Từ – Phó Viện trưởng kiêm Tổng Thư ký Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam đã có thời chia sẻ với chủ đề “Vận dụng AI trong phiên dịch kinh Phật trong kỷ nguyên số”. Buổi chia sẻ góp phần gợi mở những hướng tiếp cận mới trong việc kết hợp trí tuệ nhân tạo với công tác phiên dịch, nghiên cứu và hoằng truyền kinh điển Phật giáo trong thời đại công nghệ số.
Buổi chia sẻ có sự quang lâm và chứng minh của HT. Thích Tâm Đức – Ủy viên Thường trực HĐTS, Phó Viện trưởng Thường trực Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam; HT. Thích Phước Cẩn – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam; TT. Thích Giác Hoàng – Phó Tổng Thư ký Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam; cùng đại diện các trung tâm trực thuộc Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam.
Trong phần trình bày, TT. Thích Nhật Từ nhấn mạnh rằng AI đang tạo nên những thay đổi sâu rộng trong nhiều lĩnh vực, trong đó có dịch thuật Phật học. Với khả năng xử lý dữ liệu lớn, phân tích văn bản, đối chiếu đa ngữ và hỗ trợ bản dịch nháp, AI có thể trở thành công cụ hữu ích trong việc tiếp cận các nguồn kinh điển Pāli, Sanskrit, Hán tạng, Tạng tạng và các bản dịch hiện đại. Tuy nhiên, Thượng tọa cũng lưu ý, AI không thể thay thế vai trò của con người trong phiên dịch kinh Phật – lĩnh vực đòi hỏi am hiểu giáo lý, văn bản học, truyền thống chú giải và tinh thần thận trọng đối với Thánh điển. Nếu thiếu sự kiểm chứng của dịch giả, Tăng đoàn và giới học giả, bản dịch dễ bị hiểu sai, dịch phẳng nghĩa hoặc làm mất chiều sâu tư tưởng của các thuật ngữ Phật học.
Một trong những nội dung đáng chú ý là việc sử dụng AI không chỉ dừng lại ở thao tác “dịch văn bản”, mà cần biết thiết kế câu lệnh có chiều sâu, yêu cầu phân tích ngữ pháp nguyên văn, đối chiếu các ngữ hệ, đề xuất nhiều cấp độ dịch và cảnh báo những điểm còn tranh luận. Qua đó, người làm công tác phiên dịch trong kỷ nguyên số không chỉ cần giỏi ngoại ngữ và Phật học, mà còn phải biết vận dụng công nghệ một cách tỉnh thức, chính xác và có trách nhiệm.
TT. Thích Nhật Từ gợi mở một quy trình phiên dịch kinh Phật ứng dụng AI gồm nhiều bước: số hóa văn bản, chuẩn hóa dữ liệu, phân tích ngữ pháp, dịch nháp đa tầng, đối chiếu liên ngữ, hiệu đính học thuật, phản biện và xuất bản. Trong quy trình ấy, AI có thể hỗ trợ rất nhanh ở các khâu kỹ thuật, nhưng giá trị cuối cùng của bản dịch vẫn phải được bảo chứng bởi trí tuệ, chánh kiến và trách nhiệm của con người.
Buổi chia sẻ khép lại với thông điệp sâu sắc: AI có thể là một pháp khí hữu hiệu nếu được sử dụng đúng cách. Khi công nghệ được dẫn dắt bởi đạo đức, học thuật và tinh thần phụng sự Chánh pháp, việc phiên dịch kinh điển Phật giáo trong kỷ nguyên số không chỉ trở nên thuận lợi hơn, mà còn mở ra cơ hội đưa kho tàng tuệ giác của Đức Phật đến gần hơn với Tăng Ni, Phật tử, giới nghiên cứu và cộng đồng hôm nay.
